INTERVIEW

Don Askarian werd geboren in de Armeense enclave Nagorno~Karabach (1949) studeerde kunst en geschiedenis en ging aan her werk als regie-assistent en filmcriticus. In 1975 verdween hij voor twee jaar in de gevangenis en zou later uit de USSR emigreren naar Berlijn. Over zijn nieuw vaderland waar hij nu leeft en werkt zegt hij: "Leven wil ik dat niet noemen Duitsland is geen land waar wordt geleefd maar een werkplaats".

De documentaire filmmaker jongleert in zijn twee prachtfilms KOMITAS en AVETIK graag met autobiografische elementen en hanteert een intuitieve manier van filmen; beelden roepen andere heelden op, spreken voor zich maar herbergen ook tal van andere mogelijke interpretaties. Askarian etaleert her beeldend vermogen a la Paradjanov (Paradjanian) aan dat van een Jancso en doorklieft het geheel met absurde trekjes a la Arrabal en Bunuel.

FILM & TELEVISIE + VIDEO: Karakteristiek voor AVETIK is de <Heimatlosigkeit> die de hele film dooradert.

DON ASKARIAN: Dat is niet alleen kenmerkend voor Avetik, een Armenier in een stad zoals Berlijn maar dat geld voor meer mensen; in elke grootstad zijn er mensen ontheemd, ontworteld. Ook Duitsers. Alle normale menselijke omgang is verstoord in deze veel te grote samenleving zodat je er ofwel een eenzame wolf ofwel een eenzame rat wordt. Het valt toch op dat veel mensen alleen zijn, in de lucht zweven...

F & TV: In AVETIK is een hommage ingebouwd aan Kurosawa en Antonioni?

ASKARIAN: Zij zijn mijn lievelingsfilmers, Antonioni vooral dan. Met Kurosawa is hij een van de weinigen die de andere kant van het leven heeft beschreven. Hij is veruit de beste Europese filmer. Zelfs zijn niet zo beste films zijn nog zeer interessant -

F & TV: Je last graag in je films echte tableaux vivants in?

ASKARIAN: Voor het laatste deel van AVETIK zit een citaat van de middeleeuwse Armeense dichter Kuchak: "Ween nier, zet je woorden om in verzen, in gedichten. Als je je borst toont dan komen de doden uit de aarde". Deze tableaux, deze poses zijn herinneringen van de protagonisten van deze dichter, een van mijn lievelingsdichters. In de tragische Armeense geschiedenis zijn dat sporen van hoop, van liefde, van schoonheid. Het is wat vreemd dat in de middeleeuwen die zeer religieus waren er zeer dogmatisch geoordeeld werd over wat liefde, wat schoonheid moest zijn.

F & TV: AVETIK is opgedragen aan je grootvader?

ASKARIAN: Mijn grootvader was timmerman. Hij was niet rijk, had geen belangrijke positie in de gemeenschap maar hij was een soort koning. Zijn gestes, zijn manier van spreken, zijn levenskunst. Hij was zo. Hij had een ongelooflijke kracht, kon zowel uit de l4de als uit de 2Oste eeuw stammen. Er doen 1001 verhalen over hem de ronde. Het ene al mysterieuzer dan het andere. Niet alleen voor mij maar voor de hele gemeenschap was hij een buitengewoon man. Iedereen wist dat hij een bijzondere persoonlijkheid was. In mijn leven heeft hij een grote rol gespeeld. Zonder zijn kracht, zijn kalmte had ik nooit films kunnen maken. Anderzijds was hij een voorvechter van de Armeense cultuur. Wat betekent Armenie vandaag? Het is zeer gecompliceerd om dat te definieren. Vandaar deze memoria.

F & TV: Een film heb je ooit omschreven als een liefdesdaad tussen de camera en de realiteit?

ASKARIAN: De vorm van een film is erg belangrijk. Vorm en inhoud kan men niet scheiden. De inhoud van een film moet uit de vorm komen. Om een voorbeeld te geven. De films van een filmgenie zoals Fassbinder zijn naar inhoud geconcipieerd als sociaal progressief maar hij had dat naar de vorm moeten integreren. Ik ervaar zijn vorm echter veeleer als esthetisch fascistoide. De esthetisch kan je niet vervalsen... Teveel ervaart men dat hij of de cameraman sadistisch genoegen schept bij het maken van die beelden: er wordt gekotst, scenes die zich in een slachthuis afspelen enz. Mijn films zijn open zodat iedereen zelf kan interpreteren. Een film moet een complexe informatie over de realiteit geven. En wanneer je je film een symbolisch beladen titel geeft dan is dat b.v. al een begrenzing. Avetik, die mooie maar niets beduidende naam geeft mij de mogelijkheid alle betekenissen voor de toeschouwer open te laten. Hij kan zelf de inhoud van de film achterhalen. Deze film is voor elke kijker anders.

Freddy Sartor
(Rotterdam, 1 februari 1993)