²μΊξΖψΖ ϊπ²ΆΖπΐ

Բեռլինում ապրող մեր հայրենակիցը՝ կինոռեժիսոր Դոέ Ասկարյանը, գրում է

-Կինոնկարի բովանդակության վերապատմումը, ինչպես »լ սցենարն ինքը, խղճուկ, բառային ստվերն է այն ամենի, ինչը կարող է ստեղծել միայն կինոխցիկը...

Ապացո±ւյց... Դոնի համաշխարհային ճանաչում գտած ֆիլմերը։ ԱվելΗ± ստույգ... խնդրեմ, խորհրդավորությամբ շնչոΥ §Ավետիքը¦, որը գործողության առանցք ունենալով Բեռլինում ծվարած հայ գաղթական-վավերագրողի ճակատագիրը, որպես տեսողական պոեմ իր տաք երանգներով՝ նարնջակարմրով, բոսորով պատմում Է այն բոլոր ճշմարտությունների մասին, որոնք անցնում են ժամանակի միջով ու վերածվում անմահության։ Սա ֆիլմ է որը պատմում է մի ողջ ժողովրդի ողբերգության մասին։

§Ավետիքը¦, որը համաշխարհային ճանաչում ունեցող մի խումբ կինոքննադատներ համարեցին 1993 թ. լավագույն կինոնկարը, իր անմոռանալի կերպարներով (որոնցից մեկն էլ, ըստ իս, Սերέ Ώ), պատմության ծալքերից երբեմն-երբեմն ասպար»զ նետվող դեմքերով հΫուսում Է հին, շա՜տ հին մի պատմություն աշխարհի այն փոքրիկ անկյան մասին, որտեղից Բեռլին Է եկել Ավետիքը։

Հանուն ճշմարտության ասենք, որ այս ֆիլմը հանդիսատեսից պահանջում է նույնքան կենտրոնացում, լարում եւ կեέսաուժի ծախսում, որքան այդ որակներից Ասկ³րյան-ռեժիսորը ծախսել է իր կինոնկարներն ստեղծելու ընթացքում։ Ξան, իհարկե, հ³նդխաւտեսն»ρ, ովքեր ընկրկում են, չեն դիմանում ու հեιանում են, բայց ի հակակշիռ նմանների կան եυ արվեստասերներ, ովքեր ամենայն պատրսատակաέությ³մբ են ընդունում Էկրանի հորդող այΉ հզոր ուժը, էներգիան։

ԸέթերցαΥների համար, թերեւս, հետաքրքրակ³έ է այն իրողությունը, որ Դոն Ասկարյանի §Վտանգավոր լույս¦ գրքում զետեղված է ոչ միայն §ԱվետիωΗ¦ սց»έ³ρը, այլեւ ֆիլմի գΙΛ³ναρ հեρոսΗ օρ³·ΗρΑ, αρΑ ε³οΟ»ρασαυΩ Ώ ο³ΙΗλ Ավետիωի կերպարի ու Ավետիք մարդու Ω³λΗέ: Օր³·իրέ ամփոփում Ώ այέ Ωοքերն ու արտահայտությունները, որոնք ըստ տրամաբանության չպետք Է որ տպագրվ»Ηն ու դառնային հանրոυΓյան սեփականությունը, բայց... §Մի օր դռանս զանգը հնչեց,- պատմում է Դոն Ասկարյանը։- Բացեցի։ Մի ժպտուն երիտասարդ ներկայացավ՝ Օտտո Նամման, Բեռլինի ոստիկանության §κպանությունների բաժանմունքից¦։ Նա ինձ մի սեւ տետր տվեց՝ կարմիր անկյունն»ρով (made in China)։ Այն պատկանում էր մի հայ գաղթականի, որին վերջերս սպանել էին Բեռլինոυմͺ կացնի յոթ անսովոր, դիպուկ հարվածով։ Պարզվեց՝ օրագիրը, որ կարդալուց հետո որոշեցի նկարահանել §Ավետիքը¦, նա ինձ էր կտակել: Մենք համարյա չէինք ճանաչում իրար¦։ Ավելացնենք նաեւ, որ Ավետիքը կինովավերագրող է, որ նրա թաքուն խոհերն ու գրառումները վերաբերում են այն իրողությանը, թե նա ինչպես է հասկանում ֆիլմ կոչվածΑ, ինչպես է ընկալում կինոարվեստը։

Ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում հատվածներ այդ օրագրից։

***

Փոխարենը ոչինչ չպահաέջելαւվ ես կինոգիտության անմխիթար ձանձրույթի մեջ կներմուծեի մի անմահ արտահայտություն՝ ՄԱՀԱՊԱՐՏԻ ԹԱՏԵՐԳΰՒԹΪΰՒՆ:

***

Մեր բեռլինյան բնակարանի միջանցքում մի մաշված կարպետ կ³. ձիթենագոυΫέ խեցգետիններ՝ քարե սեւ դաշտում, նախշված երկրաչափական սուտակե վազերոν ու խորհրդավոր H կամ I նշաններով։ Եթե պպզես ու հակվես երկու փիրուզե նետերի վրա, որոնք կենտրոնից թռչում են հարավ եւ հյուսիս կամ արեւելք ու արեւմուտք, ապա կարպետից մի սանտիմետր վեρ կարելի է լսել թախծալի, երկարաձիգ մի ճիչ։

***

Երեկ դիտեցի Գ.-ի ֆիլմը, դեկորացիան, էքստերյերները, լույսը, գույնը, կինոխցիկը, կոստյումները, դերասանները, երկխոսությունները, նույնիսկ պատմությունը շատ լավն էին, ֆիլմն ինքըͺ անտանելի։

Խուսափիր թվաբանությունից »υ հանրահաշվից։

***

Զգուշավորությունը, ինչպես եւ լոթիությունը, գեղարվեստական որակ չեն։

***

Երաժշտությունը եւ երկխոսությունները առավելապես ճապաղ են պատկերի համեմատ։ Այն, ինչը յուրաքանչյուր միջին գրող ջնջում էͺ պատումի ավելորդ, ձանձիր կրկնությունը դարձյալ ու նորից վաշխառուի անամոթությամբ ցցվում է հիմարացված սպառողի քթի տակ։

Կիսաստվածի հրա՜շք։ Գաղտնի՜ք։

***

Ջութակները տագնապալից ոռնացին, թավջութակը խուլ սաղմնավորեց անխուսափելի փորձանքի թեման, լիտավրների խլացուցիչ հարվածը հազար կտոր եղավ, ապա մեծ թմբուկը կΙանեց այն ճակատ³·րական Ρարվածέեր սփռելով չորս ΉΗέ, ·αυΕ»Ιαν χαρΣ³έω αγ ³Ϋέ Ώ ³ίΛ³ρΡΗ ν»ρηΑ, αγ ³Ϋέ Ώ ΑέΟέ³ναραυΓΫ³έ έαպա, բայց դետեկտիվ կինոնկարում հետապնդվող զոհն ընդամենը սայթաքեց, եւ հնգամյա Սոնիկը, որը քարացել Էր հեιուստաէկրանի առաջ, հանկարծ ասաց (հավանաբար լարված եւ ապարդյուն փնտրտուքից հետո). §Բա ո±ւր են երաժիշտները¦։ Խստաշαւնչ սարի գագաթին, ուր հեυΗհեւ հասավ հետապնդվողը, ոչ երաժիշտ կար, ոչ էլ հեռացույցը ցնցող սիմֆոնիկ նվագախումբ, հարեւան լանջերն էլ էին դատարկ։

***

Freitag, հունիս, 1987 թ.

Ինչպե՞ս անել, որ բաժակը ճաքի կինոխցիկի առ³ջ... որ աղջիկը ջրի տակ պառկած մնա ամբողջ 21 րոպե, որ պարկապզուկի բոլոր փողերից գազ դարս հորդի, վառվի եւ բոց թքի, եւ որ պարկապզուկը փոխի իր ձեւն ու փողերը ցնցվեն, որ մագաղաթը մխա, ինչպես ծխախոտի թուղթը, որ արծաթե դրվագը մոմի պես հալվի...

Դերասաններ, ա) թզուկ հարավցու դեմք, ոչ այլասերված, ոչ գեր։ Շտապ. կոստյում նրա համար։ Գրիգորի գրքում. բ) ֆրանսուհի բուժքույր, 25-30 տ³րեկան, դաժան ու ցանկահարույց, շիկահեր, պեպենոտ, բարձր կուրծք, սլացիկ, շատ խիստ. գ) աշակերտուհի եվրոպականացված հայուհի, հմայիչ, հիմարավուն-առաջադեմ...

***

Որոշ հայեր այնքան են խոզի խորովաΝ կերել, αր Π³Ϋ³λտաέΑ վ»ρ³ծ»Ι »έ խոզանոցի։ Կմեռնեմ առանց Հայաստանի։ ΰρο»±Υ Ώ ³Ϋέ:

***

Փարաջանով ԿԻՆՈԲԵՄԱԴՐԻՉԸ պետք Է մեռներ առնվազն իր վերջին ֆիլմի նկարահանումից առաջ, եթե ոչ §Նռան գույնից¦ հետո։ Տաρկովսկի ԿԻՆՈԲԵՄԱԴՐԻՉԸ մեռավ ճիշտ ժամանակին տեսնելով իր §Զոհաբե րությունը¦։ Արեւմտյան կինոյի դասականները մինչեւ վերջին շունչը պատճենում են իրենց զիբիլը։ Սովորիր դիպուկ մեռέել։

***

Մարագ: Դեկորատորի համար. ներկել պատերն ու այրել ներկը։ Հետո մի կտոր ίΥ³ρշ կախել։ Անձրեւը թափվում Է փտած տանիքի արանքներից ու պատերի վրաΫαν:

Ռիթմ. սΟզբում թույլ, հետո տեղատարափ, վերջում միայն կաթիլներ։

Օպերատորի համար. մարագում կիսախավար է, լույսի թրթռուն, շարժվող բծեր, ճառագայթներ անձրեւի միջով, լույսի դանդաղ խավարում եւ աննկատ ուժեղացում, ռիթմը անընդհատ կոտրել, կինոխցիկի շարΕումը. խոշոր համայնապատկերում, ֆոկուսի տեղափαխում դեպի ընդհանուրը, այնտեղ, որտեղ հայտնվում են պատի ճաքերը, իսկ Էքստերյե՞րը։ Կինոխցիկի եռակի շարժում, բոլորը հակամետ։ Նկարահանման կռունկի համայնապատկերումը, անցումը, գլխիկի համայնապատկերումը (սպանել բոլոր ուղիղ գծերը) արարում »ն աստվածային մի ճախրանք, որի պատճառով ես բաժանվեցի հաέրաճան³γ օպերատոր Ե. Գ.-ից։ Կինեմատոգրաֆիական ներքինի։

***

Դեռ»υλ ոչ մեկը չի ճաշակել իմ այսօրվա մենությունն ու թախիծը։ Միակ փրկությունն աշխատանքն է, բայց ինչպե՞ս կարող եմ նկարահանել, երբ անընդհատ ինձ են հասնում սովյալέիրի օգնության »ւ փրկության ճիչերը Հայաստանից, Ղարաբաղից։

***

N-ի հիմնադրամը ստացավ մոտ 40000 դոլար (միջազգային կինոփառատոններում §Կոմիտասի¦ բարեգործական ցուցադրումներից)։ Հիմնադրամի ճարպոտ կազմակերպիչները թերեւս ավելի կճարպոտվեն։

Միակ հույսը նրանց քելեխի լոբին է կամ 5%-ը, որը հասավ կամ չհասավ որբերին։

***

26 օգոստոս, 1989 թ., Berlin

Δամացույցը պատի վրա սկսեց հալվել, սլաքները քարացաέ պլաստմասե ձվածեղի վրա, պատի մեջ բացված ճեղքը սկսեց դանդաղ լցվել ալեծեփ, պտտվող, խմորանման, ծխացող զանգվածով, իմ հիշողությունը, իմ սերը, քնքշանքը, պատմությունը, իմ սերմը, իմ ապագա մոխիրը։ Զանգվածի հետ դուրս լողացին հա½ար անգամ կարդացած գրքի էջը, տատիս գործած գուլպան։ Զուռնա, որի ճղավոցի ներքո ես պարում էի 1955-ի ցուրտ ³ίέանը Փռճամալ գյուղում։ Ականջակալներով գդակ, ստալինյան փողեր, վեգեր, դաέդաղ պտտվելով նրանք Ηմ աչքի առաջ անհետացան սողացող-կորչող զանգվածում..

***

Չեմ ու½ում գրել մի ֆիլմի սցենար, որը γ»Ω Ο³ραΥ έΟ³ρ³Ρ³έ»Ι. ύΗΙΩΗ έΟ³ρ³·ραυΓΫαυέΑ օտարում Ώ իέΣ ֆΗΙΩΗσ: ΊΓ» հնարավոր է վերապատմել այդ ֆիլΩΑ, αւրեմն մի նկարահանեք այն:

***

Δամանակակից կինոբեմադրիչ. պողպատյա գանգը սեյֆ, աչքերը մետաղադրամներ, ատամները ադամանդից, քիթը ոսկուց, նրա կինոխցիկում հավերժական ֆիլտր Է տեղադրված դոլար³յին թղթադրամի տեսքով։

***

Ամբողջ աշխարհում միայն ես եΩ աշխատում կինոյի համար։ Ինձ նմաններին գործընկերները, կուսակցական ղեկավարությունը, պրոդյուսերները, քննադատներն ու հանդիսատեսը սպանում են։ Ո±վ կպահպանի փլուզումից հավատն իմ կինոյի եւ ինքս իմ հանդեպ։

***

Երեկ Արοաշես արքան այցելեց ինձ. ահագին ջղային Էր, նստած ծխում Էր հա ծխում, մի տուփ §Գոլուազ¦։ Ամեն դեպքում, այնքան էլ թատերական չէր, որքան Համլետի հայրը։ Ձին էլ էր իսկական։ Շատ էր նման §Դվին¦ ռեստորանի տիրոջը։ ²ρω³έ, ոչ թե ձին: ԽաղաΙու է նրա դ»րը։ Արքայի։ Լույսը ոսկΗ մոխրագույն էր, ցրվում էր ամբողջովին, բայց մի քանի մեկուսի արտացոլված բծեր, որոնք գաղտագողի գտան մեզ, հստակ էին եւ զարմանալիαρեն ընդգծված:

***

Ասում են, թ» δΗΟ³λαΫΗ Ωի Ρ³Ϋρ»έ³Οից, նույնպես նկարիչ, բայց Պիկասոյից ίատ աν»ΙΗ ο³Υ³έΉ³ναρ, ΟαρΝ³έν»σ նրա դավերից։ Պիտի անպայման գտնեմ Ήρ³έσ Ρ»οω»ρΑ έρ³ Οο³νέ»ραυΩ: δΗΟ³սոյի։ Հարկ կա± գերմանեρենի տորթΑ միշտ թխել ստացական թաթերով, ցուցամատերով եւ սլաքներով։ Մեղադրանք ստացական դերանվան դեմ: Ես եմ մեղադρողը։

***

²Ϋսօր Π³յ³λտաέի »ρկρաշ³րժի Ωասին վավերագրական ֆիլմ տեսա։ Ռուսέերն են նկարել, որպեսզի կթեն արեւմուտքը, նախ եւ ³ι³ηͺ սփյոυιքահայերին։ Բետոնների տակ մահացած մի կին իսկապես նման Էր մորս։ Քնիս մեջ լալի՞ս էի: Ո՞ղջ Է մսյրλ:

***

§Իրականությունը ճշմարիտ արվեստի ոչ թեման Ώ, ոչ նպատակը, որովհետեւ այն իր ուրույն իշխանությունն է արարում, αρը ոչինչ ըέդΡաέուρ չունի միջին իրականության Ρ»տ, ΗέγΑ մատչելի Է հավաքական աչքին¦։

ՎլադΗմΗρ έ³΅αΟαν, §Գունատ կրակ¦, փողի համար գրել Է §Լոլիտան¦։

***

Ξինոն, որպես արվեստի ձեւ, հետաճել αυ դարձել է մΗ αΥαρΩ»ΙΗ Ρ³ρλέ³σαυͺ ներմուծված մասամբ Ասիայից, Աֆրիկայից կամ Լատինական Ամերիկայից, նրան թույլ են տալիս մտն»Ι կինոքեֆերի սրահները, որտեΥ ΩΗ ΟρΝ³Ν ոλկոր էլ չեն շպրտում։

***

Հեռուստատեսության խմբագիրներին, բեմադրիչներին, պրαդյուսերներին, քέնադատներին եւ փ³ռատոնների տնօրեններին հարկավոր է ավելի դաժանորեն հալածել, քան թմրաբիզնեսի մաֆիոզներին կամ կավաա-բռնաբարողներին, որովհետեւ նրանք ամենաքնքուշ ΏակնեρΗέͺ »ρ»Λ³έ»ρΗέ Ή³ρΣέαυΩ »έ ΡΗν³έΉ հրեշներ եւ լաչառ εαιնիկներ։ Այս քրեական բոհեմը, գործի Ήնելով սուրսայր մատիտը (կոկաինի ասեղի փոխարեն), ΟαρΝ³έαυΩ Ώ ³Ϋέ, ΗέγΗ Ω³λΗέ ΗέωΑ ε³οΟ»ρ³σαυΩ ³έ·³Ω γαυέΗ:

***

²Ϋλε»λ ΡΗεέαλΗ Ω»ηͺ ·έ³σΗ Λ³γΩ»ραυΟ αυ ε³ιΟ»σΗ ³λύ³ΙοΗέ: ²νοαΩ»ω»έ³έ»ρΑ ηΥ³Ϋέ ΓέΉαυΩ ΏΗέ, ΅³Ϋσ »λ ΩΗ³Ϋέ ηρΗ ΛαΛη ΏΗ ΙλαυΩ ·»οέΗ ο³ΟΗσ: ²Ϋλ ·³ρί³Ραο ω³Υ³ωέ ΗέΣ Ρ³Ω³ρ ΩΗ Χεαυι γ³ρΕ»ͺ Ο³εΛαυΫο, Ω³έαυί³Ο³·αυΫέ, χΗραυ½», Ηέγε»λ »ρΟέωΗ ³ρο³σαΙαυΩΑ ηραυΩ: ΰ±ν Ο³ραΥ Ώ Ή»ι ³Ϋλε»λ λΗρ»Ι: ΰυΥΥ³Ρ³Ϋ³σ, αΙαρ³εοαυΫο ΓιΗγωΗ Ω»η:

***

ΒեΡρ³έαυΩ ΗΩ ΟΗέαέΟ³ρΗ ερ»ΩΗ»ρ³ΫΗσ Ρ»οα (կիΙոմետրանոց հերթեր) մի Γαυρω ³λ³σ. §²χλαλ, αρ 1915 ΓνΗέ ΅αΙαρ Ρ³Ϋ»χρΗέ γΟαοαρ»σΗέω, հիմա ³յս ֆΗΙΩΑ γ»ρ ΙΗέΗ¦: Ζέչպե±λ հասկանամ։

Βαυρω³Ο³έ ΟΗέαχ³ι³οαέΗ οնօրեέΗ Λαλο³σ³Ν Ρρ³ν»ρΑ այդպես էլ տեղ γΡ³λ³ν: Ζέγ Ώ, ΗΩ ύΗΙΩΗ ν»ρ³΅»ρΫ³Ι ³ΫΉ Ω³ρΉαυ Ρ³ΧαΫ³խոսութΫունը ΒαυρωΗ³ΫΗ ·³ΥοέΗ ·αρΝ³Ο³ΙαυΓΫαυέέ»ρΗ σαυσαυΩα±ν Ώρ: ΨΗ αυρΗί Γαυρω ΗέΣ ³Ϋσ»Ι»σ ΡΫαυρ³έασαυΩ: ²λ³σ, αρ Ο³ΥαΓΗ ΗέΣ Ρ³Ω³ρ, αρε»λ½Η Ο³ρողանամ նոր ֆիΙΩ έΟ³ρ³Ρ³έ»Ι:

***

²Ϋλ ΓΥΓ³ΟΗν աղջիկն ինձέΗσ Η±έγ Ώ αυ½αυΩ: ΰγ »Ι հարցազրոυΫցի հաΩ³ρ χαΥ է αυ½αυΩ: §΄αυΓ ³ρο³Ρ³ΫοαυΓΫαυέΑ ωα ΟρΝωΗ...¦:

***

Ά»ρΩ³έ³σիների մեծ Ωասը ³Λﳡ³έαρ»έ հիվանդ է ցեղաείտαυΓΫ³Ω΅: ΰγ ΩΗ ϋρ³րերկրացի այստեղ ΡΗί³ρΕ³έ Ρ³ηαΥαυΓΫ³έ γΗ հասել. ԲեքեΓ, δΗΟ³λα, Ζαέ»λΟα, Բյունյուել. սրանցից ոγ Ωեկը ύρ³έλΗ³σի չէր։ Հարկավոր է հնարավα ρΗέ γ³χ շուտ դուրս պրծնել աΫλ Ο»ΥοΗσ:

***

²έοαնիոնին կարող էր ³Ϋնք³έ εաρզ Σ»υαν ուրվագծել կյանքի անդիέΑ: άρ³ έαυΫέΗλΟ վատ ֆիլմերում զգացναυΩ Ώ այդ ½·³Ϋαυέ Ρα·Ηέ:

***

Թող լեզուս չորանա, եթե »ρ΅»υΏ ΩΗ λαυο բառ ասեմ, գրեմ կամ մտած»Ω:

***

Նրանք գալիս են Արեւմուտքͺ դիմակավորված որպես բարձրատաղանդ կինոբեմ³դրիչներ, իսկ Ηρ»έσ οաέΑ Ρալածված թշվառ շան որդիք են։ Նրանց ֆիΙմերն արգելվում էին, որպեսզի վաճառվեն Արեւմուտքում: Կարմիր բանակի կինոստուդիայում §ժողովրդի թշնամαυն¦ թույլ էին տալիս նույն ֆիլմը երեք անգամ նկարահ³նել։ Նրանց արգելում էիέ իրենց մասնագիտությամբ աշխատել, բայց ΓαυΫΙ ΏΗέ ο³Ιիս տարադր³մոν հյαυρանασέ»ραυ Ν³ι³Ϋ»Ι որպես լրտեսներ։ Ոչ մեկին չի խանգարում։ Բայց ես, քանի որ Ρ³ν³οαυΩ եմ հեղինաΟ³ΫΗέ Ηρ³ναυέωΗ ΛλοΗν ε³Ρε³έΩ³έΑ. առաջարկում եմ, αρ ΟΗέαΟΗ Γ³έ·³ρ³έέ»ραυΩ ΏΫ½»έίο»ΫέΗ ΉΗΩ³έΟ³ρέ»ρΗ ΟαΥωΗέ Ο³Λ»έ κο³ΙΗέΗ ΉΗΩ³έΟ³ρΑ, ΗλΟ գաղտնի Ν³ι³ΫαυΓΫαυέέ»ρΗ ΟΗέαΫΗ ΅³ΕΗέέ»ρΗέ ³έΩΗη³ε»λ Ρ³έΣέ»έω աιΫαυΝέ»ρ, արջեρ եւ ³ρΩ³ν»έΗέ»ρ:

***

ΞΗέαέΟ³ρΑ պետք է եկեղեցիներում ցուσ³Ήρν»έ:

***

Նրա χ³ռքի երերուն սյունը կառուցվեց գերմանական մարկի ահռելի ներդրումների վրա: Տաղանդի շշմեցուցիչ բացակ³յությունը բացատրում Էր ճρա վտանգավոր բեղմնավորությունը։ ԼինեΙαν մի շարք կինոկազմակերεαυթյունների անդամ »υ նախագահ՝ նա Ρաλարակական կարծիքի վրա ազդելու անհրաժեշտ ուժ ուներ: Նրա Ρանդիսատեսի թվերը կեղծած էին, նր³ բոΙոր մրցանակները գնվում էին: Տզի նման նա ծծել Է հասարակական հիմնադրամների եւ հեռուստատեսության փողΑ։ Նրա վերջին ֆիլմերը հաλան տկարամտության ծայրահեղ ³λտիճանիέ: ΨΗ ϋρ έ³ զանգեց ինձ ու ³ռաջարկեց իρ α·έαυΓΫαυέΑ։ Կիέαλենարներս պիտի ուղարկեի նրան։ Բոլորը։ Վամպիրը ոչ մի կասկած չուներ...

***

Ափսոս, որ գրող չեմ։

***

Ես իրականացրի Նաբոկովի ցանկութΫαυέΑ. ο»λ³ ΆρΫαυέ»ν³ΙΉΗ լճի ափին աճած կաղնին։ Արդյո՞ք նա այստեղ է գրել։ §Վերջին հաշվով, Գերմանիայում բանաստեղծներ կան։ Վատն են, գավառական, բայց, ամեն դեպքում, մսագործներ չեέ։ Ξ³Ω ΩΗ³Ϋέ մսի գ³րնի±ր »έ¦: Չեմ կարողանում ազատվել այս գրքից։

***

Ո±υր է Ω»ρ նկարչությունը, որ համեմատելի լինի Քուչակի պոեզիայի հետ. ΟΗέαΫαυΩ սΗρ³ΫΗέ ο»λ³ρ³έέ»ρέ ³Ϋέω³έ αΥ΅³ΙΗ »έ... φΗραυ½³·αυΫέ, Ηέγε»λ »ρΟέωΗ ³ρο³σαΙαυΩΑ ηραυΩ: δοοναΥ »υ Γ»υ³ΝαΥ, αυΥΥ³Ρ³Ϋ³σ ΓιΗγωΗ Ω»η:

***

Երեկ ս³ρλ³χ»ΙΗ ϋρ ³ερ»σΗ. Ριγ³կավոր տիզը այցելեց ինծ։ Անպայմ³έ αυզում Էր սցենարներս կարդալ: Ես Ιαυι ΏΗ: Ինչքան Է նա շերեփուկի նման։ Խոսում Էր իի նոր ֆիΙմի մասին. ³ղջիկը պ³ιկ³ծ Ώ հատ³Οին, կինոΛσΗΟΑ ί³ρΕναυΩ Ώ Ή»εΗ նա, ֆիլմի հերոսը միզում է նրա վրա, դեմքըͺ խոշոր պլանով, մերթընդմերթ՝ ֆրոյդյան մեկնաբանություններ, եւ այս ամենը՝ վագներյան աղմուկի տակ...

***

Լույսը մոխրավուն-ոսկեգույն Էր, շատ ցրված։ ԼուսաշերտΑ գողունի թափանցեց սենյակ, դանդաղ սահեց պատի վրայով. ապշեցուցիչ պարզ Էր ու կուրացնող։

***

Վերջնականապես խելքը թռցրած այդ ազգը կամովին կռտում Է իրեն։ ԱΫΉպիսինների οոկոսը, ինչպես գրում են սրիկա վիճակագիրները, հսկայական Է։ Այստեղ դա կոչվում է §Sterilisation¦։ Այնուհետեւ »րեխա սարքեցին փորձանոթում։ Նա ձեզ ձեռք է մեկնում. §Retorna Labaratorowna¦, կամ §Հաέս Չափանոթյան¦, »υ գրասեղանին դրված Է անոթի դիմանկարը շրջանակով, որի մեջ նրան սարքել են։

Ու-ո՚ւխ, գիտուն տխմարներ։

***

Խմելով աղբյուրի ջրից, հայը աρο³բերում Է. §Խուվա՜յ¦, նմանվելով ճաքճքված գետնին։

***

Զինված մոնտաժային կացնով, X-ը վազվզում Է տանձի շուրջը։ Հոսուն ձեυը զոհաբերվում է ռիթմայնացված կոմպոտին։

***

Մայրը. §Մատաղ լինեմ քեզ¦, պապը. §Ցավդ տ³նեմ¦, տաοΑ. §Գլխովդ շուռ գամ¦։ κա ամբողջ համաշխարհային գրականությունից ավելի արժեքավոր Է, Տոլստոյիσ ու Շեքսպիրից Էլ։ Անձնազոհ սիրո մոգական բանաձեւը անթարգմանելի Է այն լեզուներով, որոնցով կառավարվում Է մերօրյա աշխարհը։ Այնտեղ դա սոսկ մի բուռ պաղ մոխիր է։

***

Տատս ասում Էρ §Մեռնեմ քեզ¦, իսկ շուրջ բոլորսͺ §Մեռնես դու¦: Դրա համաρ Էլ այսպիսի առնետային գարշահոտ է տիրում զարգացման արդի փուլում։ Վերջին երեք բառին կտայի դատի, որը միայն մահավճիռներ Է կայացնում։

***

NN-ը հանդիսատեսին Է մատուցում հոտած թերմացքներ 20-ական թվականների կինեմատոգրաֆիական սեղանից։ (Էյզենջտեյն & Co.): Այդ թխածոն իբրեւ արվեստ Արեւմուտքին էր վաճառվել քարոզչական կոպալի ΩΗηϋցոν: φοաΝ աρիշտաͺ հրեական սփյուռքի համար: ΄աέΗց պարզվեց, որ NN-ըͺ աղքատ արοΗλοΑ, ³ΫΉ ΅αΙαρ ο³ρΗέ»ρΗέ »Υ»Ι Ώ § θαλΗ³¦ ΡΫαυρ³έασΗ ³ν³· ³ΉΩΗέΗλορ³οαρΑ:

***

φ³ρ³η³έανέ Ηέγ-αρ ³έαρλ³ΙΗ ΅³έαν ΗέΣ ΡΗί»σρ»σ κ³Γ»έΗΟ ο³οΗλ: Π³λοΙΗΟ Ώ, Ρ³½Ην Ώ ί³ρΕναυΩ: §²ίαυΥ Τ³ρΗ΅Α¦ ω³αλ Ώ, Ρ³ρΉ³ρ³έωΑ ί³ο Ώ, իսկ ամբողջ հնչյունագիրը՝ անճաշակություն: ²ι³η³ρΟαυΩ Ώρ ΩΗ³λΗέ ΟΗέα έΟ³ρ³հանել. հրաժարվեցի, պատճառաբանելով, որ դա ³έΣέ³Ο³έ ·αρΝ Ώ:

Ասում էր, թե ՀաΫ³ստ³έում ί³տ են ³λαυΩ-ΛαλαυΩ ΖωλΗ ֆիլմերի Ω³λΗέ: ξΛΩ³ρ NN-Α, Ηρ ω³Ω³ΟΑ դեմ տալով խորհրդային իշխանության պողպատե ³ιέΗΗέ եւ ահաբեկվելով ինձնից ու ֆիլմի աղΩկ³լից հաջողությունից, վատ էր արտահայտվում Իքսի մասին (Փարաջանովի ասելով)։ Դավաճանություն, համատարած դավաճանություն՝ ոգուն եւ պատվին։

***

Հայերը պարտվեցին ոչ թե մարտի դաշտում, այլ անկողնում։

***

Նրանք պոկեցին մսով, արյամբ իմ մայրենին։ Օտար սեղանին, երկրորդ շարքում (անգΙիախոս Նաբոկով, աղյուսային Կոέրադ) կամ վանդակում (Ֆազան Ζհսկանդարյան) նստել չեմ ա½ում, ինչքան էլ որ կուշտ կերակրեն։

***

§Նոր դարաշրջանը հնից տարբերվում է գլխավորապես նրանով, որ մορ³ΟΑ λΟսում Է երեւակ³յել, թե ΗέωΑ հանճարեղ Ώ¦:

ԿաρΙ Մ³ρΙα

***

§Ίρ΅ Ω»½ Ρ³ρσέ»έ, Γ» Ηέγ »έω ³έαυΩ մենք կε³ο³λΛ³έ»έω. Ω»έω ν»ρΡΗίαυΩ »έω։ Այո, մեέω Ω³րդկութΫ³έ հիշողոυթΫունέ »նք, աΫΉ ε³οΧ³ιαվ էΙ մ»έω Η ν»ρջո աέպայմաέ կΡ³Υթեέω. »ρ΅»υΏ ³Ϋέω³έ ίատ բան կհիշենք, որ կχորեέք ³մ»նախոր գերեզմանն աշխարհում¦։

Ռ»Ϋ Բρեդբերի