¸àÜ ²êβðÚ²Ü

Կինոաñվեստի   մասին

(§ԿԱՆՉԻ¦ ՀԱՐՑԱԶՐàԻՅՑԸ՝ ՄԵՆԱԽàՍՈԻÂՅԱՆ îºêøàì)

1. ԿԻՆՈԹԱՏՐՈՆՆԵՐԻ زêÆÜ

Իմ ֆիյմեñÁ աéաջին աÝգամ ներկաÛացվում են հայ հանդÇսատեսինª §ԿոմիտաëÁ¦, §Ավ»ïիք¦, §ԱñçÁ¦, §ԼեéնաÛÇÝ Ղ³րաբ³Õ¦։ Ցուցա¹վոõÙ են §Մáëկվա¦ կÇնáթատրոնáõմ։ Եñեõանի 20-22 կÇÝáթատրոններից մի³Ûն §Մոëկվան¦ Է գáրծում։

...Արմեն ՋիգարËաÝÛանի 60-³ÙÛակին նվÇրված Ñանդիպում Էր վ»ñçերս։ Եվ ի±նչ։ ՀանդիåÙաÝÁ ըݹամեÝը 20-22 հոգÇ էին եկել։ Եվ դա Աñմենի ÝÙ³Ý ³ñí»ëï³·»ïÇ å³ñագայում։ Իսկ ի±նչ Է սպասում իմ ֆիÉմերին։

Շատ կաñեõոր Է, որ կինոթատրոնը իր դեմùը չկորցնÇ: Դñëում ամեն մի կինոթաïրոն իր áõղղվածություÝÝ ուÝի։ Øարդիկ գիտենª ուր էն գÝոõմ։ ԳÝում են Éո±ւñջ ֆիÉմ դիտելու, ³½·³ÛDZÝ, ÙշաÏáõÛÃÇ ·ÉáõË·áñÍá±ó, տոõñու¹ըմբո±ց, թե±... Մեր հաÝդÇëատ»սը խաéնաշփոÃի Ùեջ է։ Նáõյն կինութաïրáնում մեկ այë Է Ññ³ÙóíáõÙ, Ùեկ ³Ûն։ ÙÇ ÅաÙաݳÏ, չէ±, ºñ»õանում աÛդպիëÇ բաժանáõմ կար՝ Եñրոñ¹ Ù³ëÁ հݹկակաÝ ֆÇÉմեñի ցուցադրÙաÝ կ»ÝտñáÝ Էր, ÇëÏ Éավ ֆիÉմ»րը, այո, Պ²Î-ի ³կումբáõմ կար»Éի ¿ñ դիտել։ Եվ Éէփ-É»ցոõÝ էր ¹ահÉÇճը։ ԳÇտեին, որ աÛստեղ կար»ÉÇ է տեսն»լ ոչ ɳÛÝ ցոõցադñման համար ն³խատեսված ֆÇÉմ»ñ:

ԿիÝոթատñոÝը տուÝ Է, ÙÃÝáÉáñï Է։ àւմ տուÝն ԷÉ, մտÝ»ë, իñ ѳ٠áõ հոïն ուÝÇ: ԻëկակաÝ Ïինոաñվեստով ½µ³ÕíáÕ կÇÝáóտñáÝÁ åÇïÇ ÙշակուÛÃի օջ³Ëի համ áõ Ñոտ ունենա, Çñ հաݹÇëատ»սը åիïի ուݻݳ, իր հանդիս³ïեսին դաստիարակÇ, ÏñÃÇ։ Մինչեõ Ù³ñ¹áõÝ տ³ռերը ãսովորեցնես, կար¹³É չի կ³ñողանա։ Այ¹պես էլª կինոաñվ»ëïում։

Կինոթատñոնը մեéնո±ղ եր»õáõÛà է։ Աß˳ñհում, ոñքան ես եղ»É ու ïեսել եմ, կինոթաïրոններÁ ·áñÍáõÙ եÝ, չեÝ Ù»é»É: ԲեéիÝáւմ լուրջ գáñծեր ցուցա¹ñող կիÝոթաïրոÝնէñի թիվը ÑաëնոõÙ Է 30-Ç։ Եվ այÝտեղ կարող ես այսûրí³ Ñ³Ù³ñ այÝåëÇ արտաéոց »ñ»õáõÛÃÇ հաݹիպեë, ինչåիսին ÏÇÝáհերթ»րըն են։

Կինութ³տրոնը   մեéÝոÕ երևույթ չէ։ Թաïրոնի մասին ïասն³ÙÛակÝեր շարունակ ասում Էինª մեéÝոõմ Է, վեåի մսաին ել, ûå»ñ³ÛÇ ¿É, ¿լ ինչի մասին սաես, որ խոëù չի եղել՝ մեéնող Է։ Հիմա համակար·իչ կա՝ ասում եÝ ·իրքը կմեéնի, ÁÝûñóáÕ չի լինի։ Սա խáս³կցոõÃÛáõÝ Է։ Նոñ եր»ւáõյթներÝ, իհարկե, փոփոխություն մտցնոնմ են կյ³նùի Ùեջ, բաÛց չեն սպանում։ Կինութատñոնը, հեéուստատեսային էկրանը գործիք են, տեËնիկական միջոց ընդամեÝը: Եթե դու ճիßտ ես ûգտագործáõÙ այդ գáñÍÇùÁ, ընդհ³Ïաéակը, դրանք ընկերներ են, իñար կարող են օգնել։ Եվրոåական երկրներում հեéոõëտատ»ëáõթյուÝÁ ահագին ներդրում ունի կիÝոարտադրութÛան մեջ։ Հենց հեéուստատեսոõցունը՛ մեծ թըվով խաղ³րկաÛին ֆիլմեր Է նկարահ³նել, որ կաñեÉÇ Է կինոթատñáÝÝ»ñáõÙ ցուցադրեÉ։ Ես չեմ տ»սնում հեéուստատեսուÃÛաÝ մեç կիÝáթատñոն ëå³նողին։

2. ԿԻՆՈՈԻՍՈԻՑՄԱՆ زêÆÜ

Ես ի±նչ Էի áւզոõÙ ասել։ Ուրեմնª ²Ù»ñÇϳÛáõÙ ÏÇնոարíեëտը դասավ³ն¹íáõմ է ¹åրáցներում, համալëարաններում։ Հանճարեղ հարյուñ³վոր ֆիքլմեր գոյոõթյուÝ ուÝեն, եõ մեր եñեËեքին åիïի սովտեցնել այ¹ ֆիմÉեñÁ կարդալ։ Որովհեïեõ նկարÁ ի±նչ Է, տեղեկáõթÛուÝ Է եõ որոշ չափով գաղïնիùներ ունի: Եվ իմաëտը հ³սկանալու համար մեñ երեË»ùÁ åիտի սովորեÝ ³Ûդ տեղեկությոõÝը կարդալ։ Տաéերով չի գրված։ ՊÇïÇ Ïարդան ու ïարբերեն լավÁ վաïից, գեղեցիկÁ ïգեղից, մաքուր, բարոյական նպատակ áõÝեցողը՝ քրեական նպատակ ունեցող Ýկարից։ Եվ ասենք, քանի որ աÛդ նկաñը տ³éերով չի ·ñվ³ծ, հարյուրավոñ մարդիÏ հայտնվում են աÛդ ÝÏարի աéջ»õ, ինչպես նապաստակը՝ օձի։ ØեÝք այդ օձի դեÙքը պիïի սովորենք կ³ñդալ, չվաËենանù։ Դա շատ-շատ կար»õոñ գործ Էª ֆիլմը կարդալ սովորեցնել։

3: ԿԻՆՈՅԻª ԱՐԶԱԿ    Կ²Ø ՔՆԱՐԵՐ¶ՈԻԹՅՈԻՆ ԼԻՆԵԼՈԻ ՄԱՍԻՆ

Կինոն, հարցÝում են և կհնñցնեն, ³ñÓակ ·áñù Է, Ãե± քնաñեñգոõթյáւÝ: ՆաÛածª DZնչ աñձակ։ Ասենք՝ ՀրաÝտ Øաթ»õոսÛանÝ էÉ է արձակ գñում, Լևոն Ê»ãáÛ³ÝÝ ¿É, ՖոլկÝերÝ էլ։ Ես ѳëϳÝáõÙ »Ùª հաñցը խորք áõնի։ Լավ, ասեÝù։ Կինոն սկսել են փողոցային առեւտրականները, միմáëները։ Ոչ թե կրկեսի ծ³ղրածու իմաստով, աÇÉ աéûրյա։ Ցավոք սրïի։ Կինոն աéաջին հ»րÃին ïեխնիկական միջոց է։ Շատ ÷áÕ ունենալը դեո ճաշակի եñաßխիք չէ։ ²Ûá, այդåես է՝ կինոÝ ընկել է հարուստ խեÕկատակÝերի ձեéùը., որոÝù, այսåես ասած, փող են շÇնոõմ։ Շ³տ քչ»րն են կ³ñևոր»É, որ կիÝոն իÝքնոõñոõÛն արվեëï է, մի գո»րծիք է, áրն իր ³րտահայïչական հ³մակար·երն ու հݳրավորությունեñն áõÝÇ: Հա, աéաջին ֆիÉմեñÝ ի±Ýչ են, պատճենահանված թատերական ներկայացումներ։

´այց եղան մաñդիկ, ոñ շատ շուտ հասկացան, áր ոչ միայÝ արձակի կաéուցվածùով պիտի ֆիլմ նկարահանվի, այլ նաև դáõրս գալ քնաñերգութÛան ոլորտներ։

Դե, դáõù, անշáõշտ, ոõ½áõմ եք Փարաջանովի աÝոõÝÁ հիշել։ Եվ ճÇßï Է, áñ Փաéաջանովի անուÝը åիտի Ýշվի, որովհետեւ մեñÝ Է, թիֆÉÇë»óÇ է, µ³Ûó հաÛ Է, éáõëախոս Է, բայց հայ Է։ ԱÝշոõշտ, Փաñաշանովը մեծ հ³մարձակոõթáõÝ ունեցավ ու տաղանդ, կիÝո բերեց, մագաղաթի գեղա·իտություÝ, միçնադարյան մանրանկարչութÛան վաñպետների գեղագիտական մեծ փորձն օգտագáñծեց իր ֆիլմում, հñաշաÉի ձևով, »õ դա մեծ ներդրում Է ոչ միայն մեր, այÉեõ համաշխարհաÛին կինոյի գանձաñանáւմ։

Եվ հետոª կինոÝ մեծ »ñ»վույթ Է։ Վեñջիվերջո՝ հարÛուր տարեկան Է։ Ուղղությոõններ շատ կան: Կինոն իր մասնագիտական բաéարանը դեé միÝãև վ»ñç չի զարգացրել։ Կինոùնարերգություն բ³éը կինոյի բաéարանից չէ, այլ գրակաÝության։ Կինոն իր տեñմինը åիտի ունենա այդ երեվուÛթի համաñ։ Դե, փորձեք ասել՝ Փարաջանովի ֆիÉմÁ ի±նչ գործ Է։ Չեք կարող։ Դեé ձ»õակերåում չունի։ Կինոյի մասնագիտական բաéաñանում չկա։

Կինոն լեզոõ ¿É չէ։ Օրինակª համաշխարհայիÝ աÝոõն հաÝած պարոն Լոïման կա, գÇñù Է գրել՝ §ԿիյնáÛի լեզուն¦։ Կինոն լեզու չունի։ ԼեզáõÝ խոñհñդաÝշական մի բան Է։ ²ëենք §ա¦ տաéը տարբեր լեզուներով տարբեր նշանով ¿ արտահայïվում։ Ասում ենքª շáõնÁ աÝցավ փողոóը։ Մենք մի շուն ենù åատկերացնում եõ ÙÇ փողոց։ ´այց երբ ես կինոյում փողոցն անóÝáÕ շուն եմ Ýկարում, դա հենó աÛդ շունն Է եõ հեÝց այ¹ փողոցն Է անցնáõմ։ ²Ûë տ»սակետից կինոպատկ»րը լեզու չէ, աÛÉ կերպար է: ԸÝդհաÝñապես կինոյի շուրջ խոսակóáõÃÛáõÝների մեջ Ùßուշը շատ է։

4. ԿԻՆՈՍՑԵՆԱՐՆԵՐԻ زՍԻՆ

Ինձ ն³»õ հարցնում են՝ ինãի±ն եմ նախապատվությունը տալիս, ѳÛïÝÇ գրաÏան գործերի±ն, թե± իÝùնութույն կիÝոսïեÕծագործությաÝը։

§Ավետիք¦ ու §Կոմիտաë¦ ýիլմերի ëóենարը ինքս եմ գրել։ §Կոմիտասի¦ սցենարը գրելու ժամանակ ինձ համ³ր ամեն³կարեõոր աղբյուրը ųմանակակիցնեñի հուշերն ¿ÇÝ, նամակները, վավերագրերը։

§ԱվետÇքÁ¦ ÉñÇí ինքնուրույն գործ է։ Æնքս էլ չգիտեմ, թե այդ գործի արÙատ»ները áñտեղ են։ §Արջը¦ գրí³Í է Չեխովի պիեսի հիման վրա։ âեխոíÇÝ ëիրում եմ։

Հիմա ես åաïրաստում եմ §ØËիթար Սեբաëïացի¦ կիÝáսցենաñը, ոñ դարձյալ վավերագրերի հիման վրա Է ստեղծվելու։ Ունեմ սցենար՝ գñված Վահան Թոթովենցի Ãեմաներով, չնայած այստեղ ¿É ես նոր բաներ եմ մտցÝում։ Վահան Թութովենցը սóենարում ÏÉÇÝÇ Ùի 40 տոկոսի չափáí։ Æմ երազանքն Է ÝկաñահաÝել ֆիլմ՝ §Չեզոք գոտի¦, Հñանտ Մաûõոսյանի գործի հիման íñ³։

Øի բան շատ պարզ Է ինձ համար։ Որքան ուժեղ Է գրական ·áñÍÁ, ³ÛÝù³Ý դÅվար ¿ ýÇÉÙ Ýϳñ³Ñ³Ý»ÉÁ: àã ïñ³Ù³µաÝական կապ կ³ սñա Ùեջ։ ´³Ûó այ¹åես Է։ Մեծ գñ³Ï³Ý գոñծÁ ëտեÕծվում Է Ù»Í Ñá·»µ³Ý³Ï³Ý աստիճանÇ ï³Ï: Դա մի գունդ Էª կ»ÝïñáݳÓÇ· ѽոր ուժով, որ ÷ßñ»É-ç³ñ¹»É-ù³Ý¹»É հնարաíáñ չ¿։ Øեծ գրական գործից ϳñ»ÉÇ ¿ ×³ß³Ï í»ñóÝ»É, հո•·ի í»ñóÝ»É µ³Ûó... Մ³ñ¹ կ³, ոñ ոգ»õորվում Է գրական ѳÝ׳ñÇ գործով ու փուրձում å³տճենահանեÉ, և մեծաÙ³ëÝությունն այդ պաïճեÝահնող միամիïների տուժելն ¿:

5. ԼԵՎՈՆ ÊԵՉՈՅԱՆԻ زêÆÜ

Îա±ն գրական մեծուÃÛáõնÝ»ñ, áñáÝó »ë åաշտոõմ եմ։ Î³Ý իհարկե։ Հիմա կասեմ, »õ ¹áõù ¿É կ½արմ³նաք,   թե ÇÝãá±õª չգÇïեմ, µաÛց կարդաó»±É »ù È»õոն Êեչոյան։ Կար³ó»ù: Ես տåաíáրուÃÛուն áõÝ»Ù, áñ È»õáÝ Ê»ãáÛ³ÝÁ Ùեծ ·ñáÕ ¿: àñáíհետեõ ինքն ա½³ï¿, ³զատ է խորհր¹³ÛÇÝ »ñ³Ý·Ý»ñÇó, խորհրդային ×ÝշոõÙÝ»ñÇó: Ոã միայն  áõղÕ³ÏÇ, ³ÛÉ»õ ³նáõղղակի ×ÝßáõÙÝ»ñÇó ´»éÉÇնում Ùի éáõë, դաշնակ³հարուհի ծանáà ունեմ, շատ Éáõñç Ó»õով աëոõմ է՝ ինչåիսÇÝ մ³ñդáõ սի÷աթն է, աÛդåÇսին էլ Ýրա արվեսïն   է։ ȳí է, չէ±։ ԻնãպիëÇն ³ÝÓÝ է, աÛ¹պիëÇն ¿É արվեսւտն է: ºÃ» իր Ýٳݠ  չէ,   ուրեմն կեղծ արվեստ է, աÛëÝքնª արվեëï ã¿։ Լեւáնի Ùեջ, իդեå, Ùի µաÝ կա, որ նաև շ³տ կաñ»õáñ Է մ»ñ ժոÕáíñ¹Ç համարª åետակ³ÝáõÃÛ³Ý գÇտ³կցáõÙÁ։ Նր³ í»åÁ ß³ï կաñ»õáñ ·áñÍ ¿: ¶»Õ³·Çï³Ï³Ý ¿, ոչ ք³րո½ã³կան։

6. ԿԻՆՈՅԻ ՄԵԾՈԻÂՅՈԻՆՆԵՐԻ زêÆÜ

Անգերազանցելի մեծություններ կա±ն։ Անգերազանց»Éի áչ ոք չի կարող լÇÝեÉ։ Ոչ մի տեղ չկա։ Աստված է միայն աÝգերա½անցելի։ Եւ ուզում եմ, որ սա մ»ñ »րեխաները իÙանան։ ՔաÝի դեé մ³րդկություÝÁ ողջ է, աշխաñհը համատարած գերեզմանի չի վերածվել, ոչինչ »õ ոչ ոք, աշխարհի վրա աÝգերազանցեÉի ãէ։

7. ՄՐՑԱՆԱԿՆԵՐԻ   ՄԱՍԻՆ

Լավ օրինակ է ՅասունարÇ ՑավատաµաÛի՝ ճապոնացի ՆոµեÉÛան Ùրցանակակիր գրողի կյանքը։ Ինչո±ւ ÷աéքի գագաթնակետին հասած ·րողը խոր ծերոõÃÛան հաս³կում չհաղթահարեց իր մեջ համբավակոñստյան վախը, իÝñո±ւ ինքնաëåան եղավ։ Նոբելյան Ùրցանա±կը եղավ պատճաé։

Հիշեցի, ու երևի կարեõոր է, որ այս åահին հիշեցի։ Ահա կարդամ։ Որովհետ»õ դրա պատասխանն է. §Փարաջանով ԿԻՆՈ´ԵՄԱԴՐԻՉԸ աետք է մեéներ աéÝվա½ն իր վերջին ֆիլմի նկարահանուÙից աéաջ, եթե ոչ §Øéան գույնից¦ հետո։ Տ³րկովսկի ԿԻՆՈ´ԵՄԱԴՐԻՉԸ մեéավ ճիշտ ժամանակինª տեսնելով իր §Զոհաբերությոõնը¦։ ԱրևÙïյան կինոյի դասականները ÙÇÝã»õ վերջիÝ շáõÝãÁ åատճենում են իրենց զիµÉը։ Սովորիր դիպուկ մեéնէլ¦։

Ասում ենª կրակդ թեժ åահիր։ ԿաÝ վաñպ»տÝեր áր մեծ ·ոñծ եÝ ³րեÉ բաÛó ÏÛ³Ýքը ¹³Å³Ý բան Է, վ³րåետությունը մնում Է, բայց ներքին կրակը մարում Է։ Արդեն հետ³քñքիր ã¿։

8. ՀՐԱՆՏ  ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆԻ ՍԱՍԻՆ

àչ միայն երևույթ Է, մեր գրականության մեծամեծներից Է։ Ես իմ վրա շատ բան եմ վերցնումª հայ գրականության մաëին խոսելով։ Որáվհետեõ քիչ եմ կարդացել։ Եթե շատ կարդացած ÉÇնեի, գուցե ùիչ խոսեի։ Այս առումով իմ ասածնեñը վերաåաÑáõÙáí պիտի ընդունեք։ Քչերին եմ կարդացել։ Մասնագետ չեմ։ Իմ կարծիքն Է։ Իմ ïպավորոõթÛուններն են։ Ի դեå, Հըրանտ Մաթեõոսյանի շնորհիվ »ë հայերեն եմ սովորել։ Կամ գոնե Ýրա շնորհիվ, 18 տարվա օտարության մեջ, լինեÉով, հայերենը չեմ մոռացել։

9. ԻՄ ԱՐՎԵՍՏԻ ՄԱՍԻՆ

Իմ ծաéայությունը հայ արվեսïÇն և գերմանական արվեստին։ Այսպիսի հարց կարող Է ÉինեÉ, չէ±: Ո±õմ, որքանո±վ եմ պատկանում։ Ասեմ կարճª իմ արվեսïը ինձ Է պաïկաÝáւմ։ Նախ åայմաÝավորվենքª ի±նչ Է ազգային արվեëտÁ։ Հ»ßտ հարց չէ, և պատասխանելÝ էլ Ñ»շտ չէ։ ԱյëտեÕ եմ ծնվել, այստեÕ եմ ապրել։ 28 տարի ապրել եմ աÛդ ÊորÑրդային ՄիáõթÛուÝ կոչված երկրում։ Ամեն ինչ ժամանակի ու տարածության մեջ պետք է տեսնել։ Երբ Ñեéվից ես նայում, կաթոÕ է օգտակար Éինել աñվեսïÇ համար քո աåñածը։ Ի±Ýã է նշանակում ազգաÛÇն մեր ընդհանուր փորձն է, մեր պատմությունն է, լեզáõն է։ ´աÛց դա միայն նյութ է ³ñվեսïի համար։ ԱÛդ Ýյութը տվեք տաëÁ հոգու, տասը տարµեր գործ կստանաք։ Չգիտեմ։ Այդ հարցը ինձ շատ եÝ տալիս։ Գերմանացիք, օրինակ, ինձ աշխատանքի ժամանակ ասում ենª գերմանացուց էլ գերմանացի եë: Ուրիշները պիտի որոշեն։ Ես օգտագործում եմ իմ հայկական փորձը, կեÝëագրությու: Øարդ պիտի վաéվի իր գործով, որ ուրիշներին էլ այրել կարողանա։ Որ ասում եմ՝ կրակդ թեժ պահիր։ Ինչքան թեժ լինի, այնքան լավª գործի համար։ Այդ տեսակետից, իհարկե, մեծ նշանակություն ունի իմ ազգը, իմ Ղ³ñաբ³ղը, մեր ճակատագիրը։ ԱյÉ կ»րպ չի ÉÇÝÇ։ Այդ տեսակեïիցª եë հայ éեժիսոր եմ: Հետաքրքիր հարցադրոõմ է։ Հապա աս»ք, èáõµ»Ý Øամուլյանը հա±յ éեÅÇսոր է, թե± áã, որ ծ³éայել է աé»õïրական ՀáÉվուդին։ Հայ ռեժիսոր կ³ñելի է անվանել Ýրան, ով ազգային ÛուրահատկութÛունների գեղագիտություն է զաñգացնում։ Քայց վ»ñçÇíեñջո, դա ¿É ըÝդհանուր խոսակցություն է։ Ամեն մի լուրջ արվե³ïագետ իր գ»Õ³գիáõթյունն Է զարգացնում։ Սա, ճիշտ որ ասեմ, կինոÝաËարարի հետ զրույցի թեմա է։

10. ԾՆՆԴԱՎԱՅՐԻ   ՄԱՍԻՆ

Այս թեման չեմ կարող շրջանցել։  94-ի դեկտեմբերի և 95-ի հունվարին մի քանի օր Ստեփանակերտոõմ աÝցկացñÇ։ ՀրաշաÉի Էր։ Եñկար բացակայությունից հետո։ 78-Çց չէի եղել։ 17 տարÇ: Ասում ենª երբ Ñարազատ քաղաքից երկար բացակայում ես, վերադաéݳÉիս այն զգացումն ես áõÝ»ÝáõÙ թե ոãիÝã ãÇ ÷áËí»É։ Այդպ»ë ãէ։ Ինչքպե±ս կաñáÕ է ոչÇÝչ չփáËվել։ Äամանակ է աÝց»É։ ²ñշակ åաåÁë է ٳѳó»É, Սա÷եÝÇկ տատս է մահացել։ Քաղաքն է փոխվել։ èմµակոծություննեñÇó Ñետո íերակաéուցվոõմ Է։ ػͳó»É Է աÑագին։ Հ»ï᪠ազատ Է. թուրքի Ñոï ãϳ։

ºë այդ երկրամաëի   մի Ù³ëÝÇÏÝ »Ù:

ØÇ ճաåոÝացի թղթակից, ներողութÛուÝ եմ խնդրում բաéի համար, §յազվա¦ թղթաÏÇó, անընդհատ հարցնում Էր Çնձª áñտ»ÕDZց քո ֆÇÉÙ»ñÁ, Ñա, որտեղի±ց։ Ասացի՝ չգիտեմ։ Հետո, երևի տասներկուերորդ հարցից հետո, ասացիª հա՛, հա՛, մեր հացի՛ց, մեր օդի՛ց, մեր ջñÇ՛ó, մեր թթի՛ց, մեր թթի արաղի՛ց, մեր ժինգյալո՛վ հացից... Դե գնա՝ բացատñÇր ճապոնացուն, թե ինչ բան Է ժիÝգյաÉով հացը։ Հենց այս պահիÝ մտքիս եկավª ժիÝգÛալով հացի գեղագիտություն։ Լավ արտահայտություն Է։

11. 70-ԱԿԱՆՆԵՐԻ ՍԵՐՆԴԻ زêÆÜ

ºս ինձ աÛդ սերնդից եմ համարում։ Հրաժարվեցի Êորհրդային բանակում ծաéայել։ ´անտարկեցիÝ: Դա իÝã-áñ ցուցադրական µ³Ý ã¿ñ: ÆÝÓ Ñամար նշանակություն ունեցáÕ բ³Ý Էր։ ºë ուզում ԷÇ Çմ աչքերի մեջ Ýայելու հնարավորություն ունենալ։ Չամաչեի: â¿Ç áõ½áõÙ ÇÙ µÝáõÛÃÇÝ աÝհարÇր ք³ÛÉեր ան»լ։ Ոչ մի տրամաµ³նությáõÝ ãկար, որ ես գնայի կարÙÇñ բանակու ծաé³Û»Éáõ: Կ³ñÙÇñ բանակը կայսրության բաÝակ էր, ոñÁ Ô³ñաբ³ÕÁ åáÏ»É ¿ Հայաստանից, ÔաñëÝ ¿ ïí»É թոõñք»ñին... лï᪠ÇÝãá±õ åÇïÇ ծաéայեի մեր հողից դուրս, իÝչå»ս ղարաբաղցին կաëǪ չգիտեմ որ ջհանդամներում։ .Դա՝ մեկ։ Այն ժամաÝակ բանïը պատիժ էր, իսկ հիմա, ասում եմ՝ դպրոց անցա: Հ³ ùի աéիթով ասել եմ՝ ԽáñÑրդային Միության ամեÝաազատ վաÛñը բանïն ¿ր։ Ուր որոշ ազատություն, իհարÏե, կա։ Քանի որ, եթ» ¹ու բաÝïոõմ ես, ¿É ոõñիշ տեղ չáõÝ»Ý քեզ գցելու։ ՄÝում Է Ùիայն գնդակահարել։ Կյանքն իր բոլոր դրսեõորոõմն»րով Էլ հետաքրքիր Է, »Ãե դáõ քո մեջ ³Ûն ճանաչելու հակում ես դաստիարակ»É։

Երևանյան բանտում,   դեկտեÙµերին Էր, 75-իÝ, ցուրտ Էր, պատուհաննեñÁ՝ ç³ñ¹ված... Մի բանաստեղծություն եմ գրել, Ñիմա, այս օրեñÇÝ: ì»ñç»ñë, չգիտեմ ինչպես, սկսել եմ բանաստ»ղÍություÝÝ»ñ ·ñ»É։ Ահա դրաÝóից Ù»կáõմ գրնլ »մ. §¸»Ïï»Ùµ»ñÛաÝ մի գիշ»ñ ÙÇëë ¹³Õ»Éáí, ինձ համբուրել Է երկաթը »րեõաÝÛան .բաÝտում...¦։

§Սåիտակ հացի å»ë տÕ³մ³ñդ էին¦.

²ñշ³Ï å³åë ÑÇÝ· ѳñí³ÍÇó ³í»ÉÇ

Թուñք է սåան»É ´³Éáõջայի

Թթի շÇϳց³Í բ³Õ»ñáõÙ...

ԸÝÏեñáõÃÛáõÝ »մ ³ñ»É օձի հետ։

²ñշակ å³պս. §Æ՜Ýã տÕամաñդ էին, է՜¦։

´áµëÇÏÁ, եթ» áõզ»Ç,

ՄÇնչ հիմա կճ³խրեñ օդում։

ԱÛդ բրդոտ թիթեռը

ՀնազանդվեÉ է ինձ

Կատ³ñ»É³åաես:

Դեկտեմբերյան մի գիշեր,

Միսս դաղ»Éով,

Ինձ համբáւñել է պողåատը

Երևանյան բանïáõմ...

12.ÐàÈÆìàô¸Æ زêÆÜ

ÐáÉÇíáõ¹Á ÙÇ ³ß˳ñÑ ¿, Ùï³Í»É³Ï»ñå ã¿, ß³ï ÏÉÇÝÇ ÐáÉÇíáõ¹Ç ѳٳñ, í»ñ³µ»ñÙáõÝù ¿, ÷áÕ ßÇÝ»É ¿, í»ñçÇí»ñçá: Êեղկատակներն »Ý ÐáÉÇíáõ¹Á ëï»Õͻɪ ÷áÕ ßÇÝ»Éáõ ѳٳñ:

Հանդիպումն աÝցկ³ցñեց áõ ·ñÇ ³é³í

ÐÙ³Û³Ï äºîðàêÚ²ÜÀ