ԴՈՆ ԱՍԿԱՐՅԱՆ. ՔºՐԱԿԱՆÆ ԻՐԱՎՈՒՆՔՈՎ

Կինոարվեստի աշխարհահռչակ դեմքերից է ծնունդով արցախցի, կինոռեժիսոր Դոն ԱսկարÛանը, որ 1978-ին վտարանդվելով արևմտյան ´եռլին, հիմնել է սեփական ֆիլմÁնկերոõթÛáõն։ 1985-88 թվականներին ԵվñոպաÛÇ մի շարք եñկրրներոõմ, հատկապես Հունաստանում և Բեռլինում, նկարահանված §Կոմիտաս¦ գեղարվեստական ֆիլմն էլ համաշխարհային ճանաչում է բերել երիտասարդ ռեժիսոñիÝ։

Կինոարարման սեփական ընթացքը Դոն ԱսկարÛանը անվանում է §նոր իրականության ստեղծում¦, ԻëÏ կինոտեսաբաններÁ, դիտելով նրա ֆիլմերը, աÛդ ÁÝÃացքը բնորոշում են որպես §մոգական իրապաշտոõÃÛուն¦:

§Կոմիտաս¦ կինոնկարը ցուցադրվել է 50-ից ավելի միջազգային փառատոնÝերում։ Ֆիլմի բեմելը կայացել է 1988-ին, Վենետիկի փառատոնում և արժանացել է 5 մեդալի, իսկ ԳերմանիաÛáõÙ ստացելª §ՎերÃվոլ¦ որակավորում։

1990-1992 թվականներին Դոն ԱսկարÛանÁ ստեղծել է §Ավետիù¦ ֆիլմÁ, որին շնորհվել է ՄանհաÛմի միշա½գաÛին փառատոնի հատուկ մրóանակը, ինչպես նաև §Հուµերթ ´ալ¦ հիմնադրամի մրցանակը։

1993-ին §Ֆիգուերա դա Ֆուóի¦ (Պորտու·ա·ալÇա) փառատոնի գլխավոր մրցանակը նուÛÝպես շնորհվել է կինոարվեստի աստղերի շարքում աñդեն իր տեղը գտած Դոն ԱսկարÛանին, իսկ §Ավետիք»¦ գրանցվել է որպես տարվա լավագուÛն ֆիլմ։

1993-94 թվականներին Սան Պաուլոյի, ՖիլադելֆիաÛի, ՏոկիոÛի, ՊորտոõգալիաÛի միçազգաÛին փառատոները և մի ßարք կինոթանգարաններ կազմակերպել են Դոն ԱսկաñÛ³նի ֆիլմերի հետահաÛաց ցուցադրումները։ Öանաչված կինոռեժիսորի մասին ֆիլմեր են նկարահանել ԳերմանիաÛի և Öապáնիայի հեռոõստաÁնկերոõթÛáõններÁ։ 1995-ին Գերմանիայի հեռուստատեսությամբ ցուó³¹ñվել են նրա բոլոր ֆիլմերը։

¸ոն ԱսկաñÛ³նը, թերևս, միակ ռեժիսորն է, որի հայկական թեմաներով ֆիլմերը նաև ֆինանսապես շահութաբեր են եղել ԱնգլիաÛում, ÐոլանդիաÛում, ԳերմանիաÛում, Öապոնիայոõմ, Æտալիայում։

èեժիսորն ինքն է իր բոլոր ֆիլմերի սցենարների հեղինակը։ 1988-ին Գերմանիայի հեռուստաïեսության առաջին ծրագրի պատվերով ստեղծվեÉ է §ԼեռնաÛին ÔարաբաÕ¦ փաստագñակաÝ տեսաժապավենը։ ¸ա առաջին վավերագիր ֆիլմն էր Արցախի, հայոց ազգային զարթոնքի մասին։ ¸ոն Ասկարյանը, իր նորամուծություններով, փարաçանովÛան կինոդպրոցի շառավիղներից է։ Կինեմատոգրաֆիական սիմվոլներով մեծ նահապետի պատկերած ընդգրկուն դարաշրջանները դուրս են եկած ժամանակի ափերից, գիտակցորեն վավերացված չէ ժամանակի պահը։ Æսկ Դոն Ասկարյանի ֆիլմերում ժամանակը՝ իր բազմատեսակ պահերով, դսյռնáւմ է շարժուն, գործող կերպար։ Üրա հերոսներÁ բացահայտորեն հետամուտ չեն áչ մի դրամ³տիկ նպատակի։ Մենք տեսնում ենք, թե ինչպես կինեմատոգրաֆÇական սրբապատկերների միջոóով խաղացվում է ՄÆՏՔ-, որն էլ հանդիսատեսին տանում է դեպի խորհրդավոր ճշմարտության գեղագիտական, Çմաստասիրական խորքերը։

Ֆիլմերում հերոսների կերպարներÁ մարմնավորել են Ս³մվել Հովասափյանը (Կոմիտաս), ԱÉիկ Ասատրյանը (Ավետիք), ØÇù³Û»É ՍտեփանÛ³նը, Կարեն ՋանիբեկÛանÁ, Նարե Հայկազյանը։

ԱÛս օրերին §Արվեստ¦ ³մսա·րի ցուցասրահÁ տրամադրվել է ¸ոն ԱսկարÛանի լուսանկարչական աշխատանքներին, որտեղ քիչ չեն կ³¹րեñ նշված ֆիլմերից։

¸ոն ԱսկարÛանի հաÛկական թեմաներով ·րված §Սուրբ Ղազար¦ և §Ðին հռոմեական ճանապարհի վր³¦ ֆիլմեñի ëցեÝարներÁ արդեն ·նվել են եվրոå³կան հեռոõստաïեսաÛին կենտրոնների կողմից։ Æսկ §Նոոա¹ու½¦ ֆիլմի սóենարի ճակատագիրÁ պարզ չէ, áրովհետեõ աÛն գñգռել է թուրք §կինովարպետներին¦, ոñոնք էլ խափ³նեóին §Úուրոմաժ¦ եվրոպական հիմնադրամի կողմից ֆիլմի ֆինանսավորման հաÛïը։ Գուցե հայաստանյան կինոÛի վաñåետները նախաձեռնեն այս մեկի իրականաóման գործը։

Դոն ԱսկարÛանÁ ծրագրում է ֆիÉÙ ստեղծել նաև Մեսրոպ Øաշտոցի մասին, էկրանավորել Հրանտ Մաթևոսյանի, Լեñման Հեսսի, Բունինի, ԹումանÛ³նի, Չեխովի, Պլատոնովի, È. Տոլստոյի, ´ակունցի ստեղծա·ործուÃյուննեñը:

òուցահանդեսÁ, որպես անակնկալ, արվեստասերիÝ ներկայացրեց առսçին անգամ ÐաÛաստանում հրատարակված նրա §Վտանգավոր լոõÛë¦ գիñքÁ։ ¶րքում տեղ են գտ»É §Îáմիտաս¦, §Ավեïիù¦, §Նորադոõզ¦ ֆիլմերի սóենարներÁ, հարóա½րոõÛóÝ»ñ, ·րախոսուÃÛուններ, որտեղ առանձնանում են Սեր·եÛ Փարաçանովի սïեղծագործութÛունների գեղ³·իտական, ազգաÛին, իմաստասիրական արժեքների մասնագիտական վերլուծություններր։ ԳիրքÁ հաÛոó մշակույթի զարգացման նոր հանգրվաններիó Է, դրանով հանդերձª հոõսա¹րոÕ ապագաÛի առհավատñÛան։

Հունիսի 4-իó 18-ը §Øոսկվա¦ կինոթատրոնոõմ կցուցա¹րվեն ¸áն ԱëկարÛանի §ԿոմÇտաս¦, §Ավետիք¦, §Արջը¦, §ÈեռնաÛին Ղ³րաբաղ¦ ֆիլմերÁ։

ԱՐԱՄԱՅԻՍ  ԱՍԼԱՆՅԱՆ